Wiek przedszkolny to czas intensywnego rozwoju fizycznego i umysłowego dziecka. To, co jemy, wpływa bezpośrednio na samopoczucie i ważne czynności naszego organizmu. Nawyki żywieniowe nabyte w dzieciństwie często kształtują późniejsze wybory. Dieta dzieci powinna być zrównoważona odżywczo odpowiednio dla danego wieku, różnorodna i oparta o produkty jak najmniej przetworzone – naturalne i wysokiej jakości.

Jadłospisy dla dzieci w przedszkolach są w większości dobrze skomponowane pod względem kalorycznym oraz proporcji węglowodanów, białek i tłuszczów. Jednak wybór produktów spożywczych w znaczącym stopniu nie jest oparty o żywność dobrej jakości, stosuje się np. produkty przetworzone technologicznie, z dużą zawartością dodatków chemicznych, niedostosowane do pory roku. W rzeczywistości posiłki dla dzieci nie wspierają w pełni zdrowia i rozwoju dziecka oraz ich zdolności poznawczych.

Z naturalnych produktów można przygotować proste, zdrowe potrawy bez większych nakładów finansowych. Poprawa jakości żywienia przedszkolnego będzie ważną inwestycją w zdrowie i rozwój naszych dzieci.

Jadłospisy dla dzieci powinny uwzględniać zasady zdrowego, naturalnego odżywiania zgodnie z piramidą żywienia. Posiłki powinny zawierać produkty ze wszystkich grup: zbożowe, warzywa i owoce, produkty białkowe, cukry i tłuszcze.

My, niżej podpisani apelujemy o zmiany w diecie przedszkolnej dzieci:

• zwiększenie ilości różnych rodzajów kasz i produktów mącznych opartych na mąkach razowych - produkty pełnozbożowe i kasze stanowią główne źródło złożonych węglowodanów, bogactwo składników mineralnych i witamin
• zwiększenie ilości owoców i warzyw jako źródła witamin, minerałów, błonnika beta karotenów, z uwzględnieniem ich sezonowości i miejsca, w których dojrzewają
• urozmaicenie produktów białkowych w mało przetworzone przetwory mleczne, ryby, jajka, warzywa strączkowe, mięso dobrej jakości
• zwrócenie uwagi na rolę tłuszczów - tłuszcze stanowią źródło energii, składnik budulcowy błon komórkowych, nośnik witamin A, D, E, K. W diecie dziecka powinny dominować tłuszcze roślinne wysokiej jakości w postaci olejów, jako źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT)
• wprowadzenie do diety dobrze przyswajanych nasion i orzechów , charakteryzujących się wysoką wartością odżywczą
• ograniczenie podawania cukru - cukier jako produkt wysokoprzetworzony nie dostarcza żadnych niezbędnych składników odżywczych, wyłącznie wartość kaloryczną. Desery, przekąski powinny być oparte o świeże owoce oraz suszone na słońcu oraz produkty przygotowane na bazie miodu, melasy, syropu z agawy
• unikanie sztucznie syntetyzowanych dodatków - wszystkie substancje odżywcze, w tym mikroelementy i witaminy, są najlepiej przyswajalne, jeśli ich źródło jest naturalne
• unikanie podawania napojów wysokosłodzonych - w jadłospisach dzieci powinna być uwzględniona odpowiednia ilość napojów w postaci czystej wody, herbat ziołowych, owocowych, naturalnych kompotów
• urozmaicanie posiłków w celu zapobiegania niedoborom – nie ma produktu żywnościowego, który dostarczałby wszystkich składników pokarmowych w odpowiednich ilościach jednocześnie.

Co chcemy zmienić? Co jedzą nasze dzieci w przedszkolu?

Potrawy uzależnione od pory roku
W żywieniu przedszkolnym nie zwraca się uwagi na naturę pokarmów (rozgrzewające, wychładzające), dzięki której można przygotowywać posiłki odpowiednio do danej pory roku. W porze jesienno-zimowej potrawy powinny być o właściwościach rozgrzewających organizm, a nie wychładzających, dzięki czemu naturalnie możemy podnieść odporność dziecka. Posiłki o takich właściwościach to gotowane, pieczone, na bazie kasz, mięsa z dodatkiem przypraw takich jak tymianek, bazylia, oregano, cynamon oraz imbir.

Chemiczne dodatki do żywności
Ciepłe, gotowane posiłki podawane są w przedszkolach głównie na obiad w postaci zupy i drugiego dania. Do przygotowania potraw nie używane są pojedyncze zioła, w tym rozgrzewające, ale gotowe, złożone przyprawy ze wzmacniaczami typu vegeta i kucharek. Zupy często gotowane są na kostkach rosołowych, które oparte są głównie na soli i substancjach wzmacniających smak, a ilość suszonych warzyw i ziół jest w nich znikoma. Osoby, które spożywają produkty z glutaminianem sodu, są trzy razy bardziej narażone na otyłość, a nadmiar tej substancji wywołuje zaburzenia wzroku. Dodatki do żywności spożywane często mogą mieć zły wpływ na zdrowie dziecka, np. alergizujące, i powinny być krytycznie odrzucane.

Węglowodany
Produkty węglowodanowe w przedszkolach opierają się zdecydowanie o ziemniaki i produkty mączne, w tym z mąki mocno oczyszczonej – białej. Brakuje większej ilości kasz: gryczanej, jaglanej, jęczmiennej czy ryżu brązowego, które są doskonałym źródłem energii, a jednocześnie bogate są w białko, makro- i mikroelementy oraz witaminy.

Białko
Źródło białka w diecie dziecka to nie tylko mięso, mleko i przetwory mleczne, ale również ryby i warzywa strączkowe, które pojawiają się na talerzu przedszkolaka rzadko. W żywieniu przedszkolnym produkty mleczne występują codziennie. Powinniśmy się zastanowić, czy mają być podstawą żywienia dla każdego dziecka? Biorąc pod uwagę, że u dzieci jest coraz więcej alergii, a jednym z głównych alergenów jest mleko krowie, nie powinno ono dominować w jadłospisie. Biorąc pod uwagę, że u dzieci jest coraz więcej alergii, a jednym z głównych alergenów jest mleko krowie, czy powinno ono dominować w jadłospisie?. Sery żółte i topione zalicza się do produktów wysokoprzetworzonych. Przykładowo ser topiony powstaje ze stopienia sera żółtego z dodatkiem tzw. topników: kwasu cytrynowego, winnego, mlekowego i ich soli, diofosforanów. Nazwa sera topionego pochodzi od sera żółtego, który ma stanowić około 30% wytwarzanego produktu. Pozostała zawartość topionego sera to dodatki.

Cukier
Produkty mleczne w postaci słodkich serków, deserów, jogurtów mają ok. 2-3 łyżeczek cukru w 100 gramach, wsady owocowe nierzadko oparte są na sztucznych aromatach oraz zawierają substancje zagęszczające w postaci modyfikowanej skrobi. Desery mleczne czy desery w postaci białej bułki z kremem czekoladowym, słodkie kakao, wafelki, batony to produkty o wysokim indeksie glikemicznym. Dostarczają organizmowi w krótkim czasie dużą dawkę energii w postaci glukozy, przez co dziecko może być nadmiernie pobudzone i nie może skoncentrować się na zajęciach, po chwili wysokiego stężenia glukozy we krwi nagle dochodzi do gwałtownego spadku. Spożywając produkty o niskim i średnim indeksie glikemicznym, np. pieczywo razowe, makarony razowe, płatki zbożowe czyste, kasze, warzywa czy niektóre owoce, cukier uwalnia się do krwi stopniowo i utrzymuje się na stałym poziomie nawet do trzech godzin. Nadmiar cukru w diecie wpływa na rozwój próchnicy, pogorszenie obecnego zdrowia dziecka prowadząc do otyłości i cukrzycy. Na deser możemy zaproponować pieczone jabłka lub gruszki z rozgrzewającymi przyprawami, takimi jak cynamon, goździki, które będą dostarczać naturalnej słodyczy i wzmacniać odporność dziecka.

Warzywa i owoce
W każdym jadłospisie przedszkolnym uwzględnione są różne warzywa i owoce, jednak często używane są mrożonki lub produkty pochodzące z importu, które niestety są traktowane dużą ilością substancji chemicznych, m.in przeciwgrzybiczych. Jarzynki dla przedszkolaków można przygotowywać z sezonowych warzyw i owoców. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest używanie kiszonych warzyw, np. ogórków, kapusty.

Napoje
Napoje w przedszkolach przygotowywane są niestety ze skoncetrowanych i bardzo słodkich soków. Pojawiają się gotowane kompoty, których powinno być więcej, można też wprowadzić herbatki ziołowe, owocowe takie jak: cynamonowa, z dzikiej róży, aronii, melisa, rumianek.

Śniadanie w przedszkolu – najważniejszy posiłek w ciągu dnia
Śniadania oparte są na suchych produktach – kanapki z serem żółtym lub topionym, wędliną, białym serkiem, pastą jajeczną czy sporadycznie pastą rybną. Należy szczególną uwagę zwrócić na często pojawiające się na talerzu przedszkolaka parówki. Parówka zawiera średnio tylko 7 g mięsa niskiej jakości na 100 g masy, a pozostałość to dodatki typu: skóry, tłuszcz, koncentrat białka z skrobi modyfikowanej, kaszka manna, woda, substraty zapachowe i smakowe, a nawet mączka kostna. Niestety pasztety również są produktami niskiej jakości. W składzie różnych produktów znajdują się składniki genetycznie modyfikowane, np. skrobia, białko z genetycznie modyfikowanej soi, które mogą być niebezpieczne zwłaszcza dla dzieci, uaktywniając różne procesy w tym alergie. Jako ciepły posiłek poranny czasami podawana jest zupa mleczna na bazie płatków zbożowych – kukurydzianych, miodowych… Płatki są wysoko przetworzoną żywnością, są bogate w syntetyczne witaminy, minerały, które są do nich dodawane, ponieważ w obróbce zbóż pierwotne witaminy i minerały zostały utracone, dodatkowo są dosładzane cukrem lub syropem fruktozo-glukozowym. W zamian na śniadanie proponujemy owsiankę z naturalnych płatków gotowaną na wodzie z suszonymi bakaliami, orzechami (bogatymi w makro- i mikroelementy) o średnim indeksie glikemicznym, dzięki której dzieci organizm zostanie rozgrzany. Ta potrawa ma średni indeks glikemiczny, dzięki czemu dziecko będzie mieć dostarczoną stałą energię na najbliższe 2-3 godziny, co pozwoli na aktywny udział w zajęciach.

Rozważając żywienie dzieci, warto podkreślić, że dzieci w grupie łatwiej przełamują bariery w spożywaniu nowych produktów. Obserwując rówieśników, potrafią sięgnąć nawet po produkty nielubiane. Jako rodzice dzielmy razem z przedszkolem odpowiedzialność za utrzymanie zdrowia również w domu. Ważne, aby od najmłodszych lat wytworzyć dobre nawyki żywieniowe, które będą owocować zdrowym rozwojem dziecka i dojrzałego człowieka.

Z wyrazami szacunku,
organizatorzy projektu
Zdrowy Przedszkolak. Kampania na rzecz naturalnej diety dzieci w przedszkolu