Jak wspierać dziecięcą uważność i odporność na stres?
| Jak wspierać dziecięcą uważność i odporność na stres?

Jak wspierać dziecięcą uważność i odporność na stres?

Kiedy myślimy o dzieciach, słowo „uważne” przychodzi nam do głowy jako jedno z pierwszych. I bardzo słusznie. Dzieci są z natury uważne i wrażliwe. Przeżywają świat w sposób spontaniczny i żywiołowy, są obecne w pełni w każdej sytuacji i zachwycają się na każdym kroku.

To dzięki ich uważności wielokrotnie udaje się nam uniknąć dodatkowych kłopotów i komplikacji lub… wprost przeciwnie. Dzieci widzą wszystko bardzo wyraźnie, to, na co patrzą – kałuża, noga czy dżdżownica – jest jedyne, wyjątkowe i niepowtarzalne na całym świecie. Kiedy koncentrują się na zabawie, mogą bawić się bez przerwy, zapominając o posiłku i upływie czasu. Dlatego czasem mówi się, że dzieci to najlepsi nauczyciele uważności, całkowicie pochłonięci przeżywaniem świata. Jednak wraz z rozwojem cecha ta może ulegać w nich zapomnieniu, jak wszystkie nietrenowane umiejętności, a momenty zwiększonej uważności mogą pojawiać się spontanicznie w rożnych sytuacjach.

Czym jest uważność?

Uważność (ang. mindfulness) to umiejętność bycia w pełni świadomym bieżącej chwili – zauważania różnych doznań fizycznych, emocji, myśli oraz tego, co nas otacza, w sposób łagodny i życzliwy, pozbawiony ocen i wartościowania. Ćwiczenia uważności to medytacje polegające na koncentrowaniu się i utrzymywaniu skupienia na jednej czynności, np. na oddychaniu, chodzeniu, jedzeniu.

Reklama sponsora artykułu
Warsztat Świadome Dzieciaki

25 listopada, Warszawa

Unikatowe warsztaty tematyczne dedykowane dzieciom w wieku 4-10 lat. Łączą kilka praktyk relaksujących i uspokajających, bazujących na ćwiczeniach z zakresu uważności dla dzieci lub dziecięcej jogi. Każde zajęcia to kilkadziesiąt minut świetnej zabawy i jednoczesnego oczyszczenia z trudnych emocji dla małego organizmu. W efekcie poprawia się koncentracja, zwiększa pewność siebie i odporność na stres.ii.  

Zobacz więcej

Pierwsze zastosowanie systematycznego treningu uważności to 8-tygodniowy kurs redukcji stresu (MBSR), opracowany przez Jona Kabata-Zinna i jego zespół. Powstał jako program pomocy pacjentom przewlekle chorym i okazał się skutecznym narzędziem zmniejszającym stres wywołany chorobą. U pacjentów zmniejszyła się liczba objawów chorobowych, a także poziom niepokoju, lęku i gniewu; pojawiła się większa cierpliwość i akceptacja siebie oraz wiara w to, że potrafią poradzić sobie z trudnościami. Obecnie kursy uważności cieszą się bardzo dużą popularnością na całym świecie, w wielu krajach są refundowane przez instytucje opieki zdrowotnej. Skuteczność kursu MBSR, potwierdzona wieloma badaniami klinicznymi, umożliwiła zastosowanie praktyk uważności w różnych dziedzinach życia, np. w psychoterapii, w biznesie, w więziennictwie, a także w edukacji szkolnej.

Skąd pomysł, aby ćwiczyć z dziećmi uważność?

Dzieci, podobnie jak dorośli, często bywają zestresowane, rozkojarzone i niespokojne. Doświadczają trudności, przeżywają lęki i porażki… Wiele dzieci robi zbyt dużo rzeczy naraz, co utrudnia im ukończenie zadania i powoduje frustrację. Inne z kolei nie podejmują działania w obawie przed oceną. Takie strategie radzenia sobie z zadaniami w efekcie zwiększają napięcie, obniżają nastrój, sprzyjają wycofaniu. Wyzwania, jakie stawia przed dziećmi współczesny świat, są ogromne – od szkoły, w której uczą się i zapamiętują duże ilości materiału, przez zajęcia pozaszkolne często trwające do późna, aż do różnego rodzaju elektronicznych gadżetach, które dodatkowo je stymulują. Te wszystkie czynniki wpływają na poziom stresu u dzieci, którego początkowych objawów możemy nie zauważać.

Goldie Hawn – znana aktorka i założycielka Hawn Foundation – nazywa to „niewidocznym cierpieniem” i wprost mówi o tym, że dzieci są mistrzami w ukrywaniu swoich uczuć, szczególnie tych, które nie są zgodne z oczekiwaniami dorosłych. Stąd w 2005 roku z inicjatywy jej fundacji powstał pierwszy szkolny program edukacji emocjonalnej i społecznej oparty na praktyce uważności – Mind UP. Nauczyciele praktycy uważności w czasie lekcji szkolnych regularnie praktykują z uczniami ćwiczenia uważności. Dzieci skupiają się na oddychaniu, słuchaniu dźwięków czy na wrażeniach z ciała, dzięki czemu poznają siebie i swoje reakcje, dowiadują się, jak funkcjonuje ludzki mózg, mediują konflikty. Nauczyciele uczą dzieci spoglądania na rezultaty działań z różnych punktów widzenia, zachęcają do okazywania sobie i innym empatii, zrozumienia i życzliwości.

Program Mind UP był wielokrotnie badany naukowo, a najciekawsze badanie dotyczyło poziomu hormonu stresu – kortyzolu. Dzieci biorące udział w programie dzięki świadomemu skupieniu potrafiły obniżyć poziom tego hormonu we krwi, czyli potrafiły zmniejszyć swój stres i napięcie. To z kolei wpłynęło na to, że były lepiej skoncentrowane, łatwiej się uczyły i zapamiętywały informacje, były mniej agresywne, lękliwe i skłonne do depresji. Obecnie w wielu krajach (Wielka Brytania, Holandia, Belgia, Niemcy, Dania, Nowa Zelandia) są realizowane szkolne programy edukacyjne wspierające rozwój uważności i równowagi emocjonalnej dzieci.

Jak wspierać rozwój uważności i odporności na stres u dzieci?

Stres jest częścią życia i nie da się go uniknąć, jednak dzięki uważności możemy zacząć świadomie na niego reagować i łagodzić jego skutki. Najlepiej zacząć od siebie. Zrelaksowany, świadomy, dbający o swoją energię rodzic ma więcej zasobów do bycia uważnym w relacji z dzieckiem niż rodzic przemęczony, zajęty pracą czy obowiązkami. Czas na regenerację i odpoczynek to inwestycja w nasze zdrowie i dobre samopoczucie. Aby wspierać dzieci w rozwoju uważności, warto też zacząć samodzielną praktykę np. jogi czy medytacji. Własne doświadczenie, zrozumienie siebie, rozpoznanie swoich nawyków reagowania w stresujących sytuacjach jest bardzo ważne. Na tej podstawie możemy zacząć rozumieć, co przeżywają nasze dzieci, budować kontakt oparty na zaufaniu i bliskości, adekwatnie odpowiadać na ich potrzeby. Możemy także wspólnie bawić się uważnością i praktykować wspólnie ćwiczenia, pokazać dzieciom, że bycie uważnym i wrażliwym na siebie i świat ma wielką wartość.

1. Uważne słuchanie dźwięków

To ćwiczenie można wykonać w domu lub poza domem.

  • Nastawcie stoper na minutę.
  • Usiądźcie wygodnie lub połóżcie się. Zadbajcie o to, aby ciału było wygodnie.
  • Skupcie uwagę na uszach.
  • Przez minutę słuchajcie dźwięków, które pojawiają się wokół.

Po minucie porozmawiajcie o tym doświadczeniu:

  • Jakie dźwięki słyszeliście? Wymieńcie je.
  • Czy wiecie, jaki dźwięk pojawił się pierwszy, a jaki ostatni?
  • Czy były jakieś dźwięki przyjemne? Czy były jakieś nieprzyjemne? Dlaczego tak uważacie?

2. Uważna rozmowa o minionym dniu

To ćwiczenie można wykonać wieczorem, po kąpieli, w łóżku.

  • Przypomnijcie sobie, co przydarzyło się wam w ciągu minionego dnia – od momentu, kiedy otworzyliście oczy, aż do teraz.
  • Opowiedzcie o tym, uważnie słuchając siebie nawzajem.
  • Zakończcie opowieść odpowiedzią na pytanie: „Za co jestem dziś wdzięczny?”.
  • Podziękujcie sobie za rozmowę.

3. Uważna obserwacja

To ćwiczenie można wykonać czekając na autobus, na spacerze, w domu.

  • Usiądźcie wygodnie i weźcie 3 głębokie wdechy i wydechy.
  • Przenieście uwagę na oczy i rozejrzyjcie się wokół.
  • Wybierzcie jakiś obiekt obserwacji i zacznijcie się mu przyglądać.
  • Zauważajcie wszelkie zmiany w otoczeniu – kolory, dźwięki, światło, swoje myśli i emocje.

Porozmawiajcie o tym doświadczeniu:

  • Co widzieliście?
  • Czy to, na co patrzeliście, było takie samo cały czas czy nie? Co się zmieniło?
  • Jak się czuliście na początku, a jak później?
  • Czy czas mijał powoli czy szybko?

 

Więcej dobrych artykułów? Kliknij lajk

Magda Kulińska

Trenerka uważności w inicjatywie bindu, certyfikowana trenerka programu MBSR, trenerka komunikacji opartej na empatii. Prywatnie - mama 3 córek, lubiąca zabawę w każdej postaci. Zainteresowana alternatywnymi formami edukacji w duchu bliskości i podążania za dzieckiem.
Odwiedź stronę autorki/autora: https://www.bindu.pl/warsztaty




Książeczki Pucio – zabawy logopedyczne dla najmłodszych

Książki wspierające wszechstronny rozwój najmłodszych dzieci od wydawnictwa Tekturka

Naprawdę przeciwsłoneczne okulary dla dzieci (Real Kids Shades)

10 pomysłów na zabawy, przy których rodzic może… poleżeć!

Jak dziecko buduje więź z rodzicem w pierwszym roku życia

5 inspirujących przepisów na potrawy z kaszą jaglaną {na słodko i słono}

Przejdz do: