17 książek, które zmieniają edukację
| 17 książek, które zmieniają edukację

17 książek, które zmieniają edukację

Szkoła – miejsce, w którym dzieci spędzają znaczną część swojego dnia. Nie tylko zdobywają tam wiedzę, ale też uczą się nowych umiejętności, rozwijają kompetencje, bawią się, nawiązują relacje, odkrywają świat. Czy dzisiejsza szkoła odpowiada na potrzeby naszych czasów? Jakich zmian potrzeba w edukacji? Co dziś wiemy o rozwoju i sposobie uczenia się dzieci i młodzieży?

Wielu zadało sobie te i inne pytania, szukając właściwych odpowiedzi. Dzięki temu powstały książki, które powinny znaleźć się w bibliotece każdego nauczyciela, a może i każdego rodzica. Książki, które mogą zmienić edukację.

Dzieci najlepiej uczą się, gdy tego chcą

1. Wolne dzieci

Jedne z najgorszych słów, jakie może usłyszeć dziecko idące do szkoły, to: „Teraz już koniec zabawy. Przyszliście do szkoły po to, żeby się uczyć, nie bawić”. Peter Gray, autor książki „Wolne dzieci”, przekonuje, jak istotną rolę w życiu dziecka odgrywa zabawa. Przestrzeń, w której dzieci mogą spędzać swobodnie czas, najlepiej bez udziału dorosłych, pozwala im uczyć się nie tylko relacji społecznych, ale i radzenia sobie z emocjami, rozwiązywania konfliktów, a także stawania w obliczu różnorodnych wyzwań. Wolność i zabawa są niezbędne w procesie uczenia się, w przyswajaniu wiedzy. Nie znudzenie sztywnym siedzeniem w ławkach.

szkola_1

Zobacz w Natuli.pl: Wolne dzieci

2. Wychowanie bez nagród i kar

Alfie Kohn w książce „Wychowanie bez nagród i kar” jasno przedstawia, jak negatywne skutki przynosi warunkowanie w relacjach, jak bardzo metoda kija i marchewki przypomina tresowanie zwierząt, a nie wychowanie w szacunku i empatii. Choć lektura skierowana jest głównie do rodziców, to warto, aby sięgnęli po nią również nauczyciele. Kontrolowanie i dyscyplinowanie dzieci przy użyciu kar i nagród to codzienność wielu polskich szkół. Ważną częścią książki Kohna jest też temat współzawodnictwa i presji sukcesu, nakręcające spiralę frustracji i zaburzające poczucie własnej wartości.

szkola_16
Zobacz w Natuli.pl: Wychowanie bez nagród i kar

3. Jak uczy się mózg

W dzisiejszych czasach coraz więcej wiemy na temat funkcjonowanie mózgu, o procesach zachodzących w czasie uczenia się, o jego efektywności, możliwościach. Manfred Spitzer w publikacji „Jak uczy się mózg” przybliża czytelnikom zasady procesów poznawczych, łącząc wiadomości z dziedziny neurobiologii, psychologii i pedagogiki. Autor jasno pokazuje, iż efektywność nauki jest wysoka, gdy odbierana jest jako coś przyjemnego. Warto też zwrócić uwagę na lepszą efektywność w wyniku współpracy niż nauczania indywidualnego. To istna kopalnia wiedzy i drogowskaz dla tych, którzy szukają nowych ścieżek w sposobach prowadzenia zajęć, w doborze materiałów do pracy nie tylko z dziećmi.

szkola_5
Zobacz w Natuli.pl: Jak uczy się mózg

4. Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie się przyjazne mózgowi

Na naszym rodzimym podwórku powstała książka „Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie się przyjazne mózgowi” Marzeny Żylińskiej. To publikacja naukowa dokładnie obrazująca mechanizmy warunkujące efektywne uczenie, weryfikująca tym samym powszechnie stosowane metody nauczania. Choć do tej pory nauka kojarzy się z ciężką pracą, to paradoksalnie uczenie się jest procesem, który ludzkiemu mózgowi przychodzi najłatwiej! Autorka zwraca uwagę na atmosferę, w jakiej przekazywane są informacje, różne sposoby ich przyswajania oraz fakt, iż człowiek nie jest zewnątrzsterowny, a efektywność wzrasta, gdy uruchamia się jego motywacja wewnętrzna.

szkola_13

Każdy jest inny

5. Wszystkie dzieci są zdolne

Jednym z głównych mankamentów obecnego systemu kształcenia jest próba dopasowania każdego ucznia do z góry przygotowanego wzoru. A przecież każde dziecko, każdy człowiek ma inne predyspozycje, talenty, uzdolnienia. O tym właśnie pisze Gerald Huther w książce „Wszystkie dzieci są zdolne”, wskazując, dlaczego współczesny system edukacyjny wymaga natychmiastowych i radykalnych zmian. Indywidualne spojrzenie na ucznia pozwala wydobyć z niego to, co najlepsze, wspiera jego rozwój poczucia własnej wartości i pomaga odkryć mu swoje mocne strony.

szkola_6
Zobacz w Natuli.pl: Wszystkie dzieci są zdolne

6. Kim jesteśmy – a kim moglibyśmy być

Ten sam autor w książce „Kim jesteśmy – a kim moglibyśmy być” zwraca uwagę, jak równowaga emocjonalna wpływa na procesy zachodzące w mózgu oraz jak wartościowanie zależy od osobistych doświadczeń życiowych (i dlaczego warto dbać o to, aby były to dobre doświadczenia).

szkola_10
Zobacz w Natuli.pl: Kim jesteśmy – a kim moglibyśmy być

7. Inteligencje wielorakie

Howard Gardner podzielił inteligencję na osiem odrębnych bloków. Swoją teorię opisał w książce „Inteligencje wielorakie”. To stosunkowo nowe, bo z 1983 roku, spojrzenie na predyspozycje i uzdolnienia pomogło wielu nauczycielom dopasować metody pracy do konkretnych uczniów. Powstają szkoły i klasy, w których zastosowanie innowacyjnych metod dydaktycznych według teorii Gardnera znacząco wpłynęło na atmosferę oraz wyniki nauczania.

szkola_4

8. Uchwycić żywioł. O tym, jak znalezienie pasji zmienia wszystko

Znany z wystąpień publicznych jako inspirujący mówca sir Ken Robinson wydał książkę „Uchwycić żywioł. O tym, jak znalezienie pasji zmienia wszystko”. Przedstawiając historię wielu sławnych osób, autor pokazuje, jak ważne jest odkrycie tego, w czym jesteśmy dobrzy, co nas inspiruje i zaciekawia. I choć nie każdy może zostać Paulem McCartneyem czy Mag Ryan, warto dowiedzieć się, co sprawiło, że odnieśli sukces.

szkola_3
Zobacz w Natuli.pl: Uchwycić żywioł

Relacja i potrzeby

9. Porozumienie bez przemocy. O języku serca

Zarówno treść, jak i forma przekazu ma duże znaczenie. Szkolenia ze sposobów komunikowania się robią furorę w korporacjach wśród managerów różnego szczebla. Wydaje się, że najwyższa pora, aby w skostniałych strukturach szkolnych również zaczęto zwracać na to uwagę. Marshall Rosenberg, amerykański psycholog, był specjalistą od rozwiązywania konfliktów w sposób pokojowy. Swoją teorię komunikacji opisał w książce pod tytułem „Porozumienie bez przemocy. O języku serca”. Metoda ta opiera się na całkowitym wyeliminowaniu, a co najmniej ograniczeniu przemocy w kontaktach międzyludzkich. Niezwykle ważną rolę gra tu empatia, zrozumienie potrzeb każdego z rozmówców oraz troska o ich uczucia. Okazuje się to bardzo skuteczne w prowadzeniu mediacji, w zarządzaniu organizacjami, ale i w relacjach szkolnych czy rodzinnych.

szkola_2
Zobacz w Natuli.pl: Porozumienie bez przemocy. O języku serca

10. Pod presją. Dajmy dzieciom święty spokój!

Dzisiejsze dzieci mają grafiki wypełnione po brzegi. W trosce o ich rozwój, niemarnowanie szans i przyszłe sukcesy zawodowe wielu rodziców organizuje im mnóstwo zajęć dodatkowych, co niestety nie pozostaje bez wpływu na związki rodzinne i samopoczucie tych najmłodszych. Carl Honore w swojej książce „Pod presją. Dajmy dzieciom święty spokój!” zwraca uwagę na zmęczenie i sfrustrowanie młodego pokolenia. Pokazuje różne metody edukacyjne oraz jak wyglądają relacje budowane między dziećmi a rodzicami, szczególnie gdy ambicje tych ostatnich biorą górę. Propagowany przez autora slowparenting wspiera odkrywanie pasji, budowanie relacji oraz swobodę w uczeniu się i działaniu.

szkola_14
Zobacz w Natuli.pl: Pod presją. Dajmy dzieciom święty spokój!

11. Cyberchoroby

Żyjąc w erze szybkich zmian technologicznych, nie sposób nie zadawać sobie pytania, jaki wpływ na relacje rodzinne oraz rozwój dzieci i młodzieży mają różnego rodzaju sprzęty elektroniczne. Przydatna może być tu publikacja Manfreda Spitzera „Cyberchoroby”. Autor w oparciu o szereg badań naukowych wskazuje zagrożenia, łącznie z realnym uzależnieniem, nadmiernej ekspozycji na tego typu urządzenia. Opierając się na neurobiologii, psychologii i pedagogice, odpiera argumenty, jakoby tablety i coraz liczniejsze aplikacje wpływały korzystnie na rozwój najmłodszych. Pochyla się nad używaniem komputerów i smartfonów przez dorosłych i dzieci, wskazując niebezpieczeństwa, często niedoceniane i bagatelizowane przez dorosłych.

szkola_7
Zobacz w Natuli.pl: Cyberchoroby

Edukacja pruska to już przeżytek

12. Kryzys szkoły

Obecny system edukacji wymaga radykalnej zmiany. Znany duński pedagog Jasper Juul dobitnie przedstawił w swojej książce „Kryzys szkoły”, jak archaiczna i nieprzystająca do współczesności pozostaje szkoła. Nie nadąża nie tylko za zmianami społecznymi (choćby przez fakt wciąż w niej obecnej sztywnej hierarchii szkolnej, często nadal budowanej na strachu i represji w opozycji do domu rodzinnego, gdzie dialog, szacunek i otwartość na potrzeby stają się podstawowymi elementami budowania relacji), ale też cywilizacyjnymi (program nauczania fizyki zatrzymał się w okolicach II wojny światowej…). Książka ważna dla wszystkich zaangażowanych w edukację i tworzenie szkolnych struktur, także dla rodziców, którzy chcą wspierać swoje dzieci w skostniałym systemie postpruskiej edukacji.

szkola_12
Zobacz w Natuli.pl: Kryzys szkoły

13. Kreatywne szkoły

Wspomniany wyżej sir Ken Robinson opublikował również książkę pod tytułem „Kreatywne szkoły”. Może ona stanowić szczególną wartość dla nauczycieli i osób na co dzień pracujących z młodzieżą. Pokazuje, jak wielką zmianą może być człowiek ze swoimi pasjami, innowacyjnymi metodami i zaangażowaniem oraz jak oddolna zmiana może mieć wpływ na coś większego.

szkola_11
Zobacz w Natuli.pl: Kreatywne szkoły

14. Summerhill. Szkoła wolnych ludzi

Już blisko sto lat temu powstała Summerhill – szkoła marzeń. Miejsce, w którym dzieci mogą robić to, co chcą, nadal ciągle się ucząc. Ta rewolucyjna metoda, będąca początkiem nurtu szkół demokratycznych, została opisana przez Aleksandra Neila w książce „Summerhill. Szkoła wolnych ludzi”. Summerhill to prawdziwy dowód na dziecięcy naturalny pęd do wiedzy, rozwoju i zdobywania nowych umiejętności, bez przymus, presji, ocen i wartościowania.

szkola_15

15. Budząca się szkoła

Współinicjatorzy niemieckiego projektu edukacyjnego pod nazwą „Budzące się szkoły” – Margret Rasfeld, Stephan Breidenbach – wydali książkę pod tym samym tytułem. Odpowiedzieli w niej między innymi na pytania, dlaczego dzieci z czasem tracą ochotę do nauki, otwartość na współpracę, a szkoła staje się dla nich symbolem przymusu. Autorzy pochylają się również nad wizją nowej szkoły – takiej, w której uczniowie mają wpływ na tempo uczenia się czy kolejność omawianych tematów, co powoduje u nich wzrost poczucia odpowiedzialności czy sprawczości.

szkola_8
Zobacz w Natuli.pl: Budząca się szkoła

16. Akademia Khana

Wiele ważnych projektów jest efektem osobistej potrzeby. Podobnie było z Akademią Khana. Siostrzenica autora, Khana Salmana, potrzebowała korepetycji z algebry. Pomysł na wsparcie on-line rozwinął się na ogromną skalę i objął swoimi ćwiczeniami i filmami edukacyjnymi wiele różnych tematów. Filozofia Khana prezentuje taką wizję przyszłości edukacji, w której każde dziecko, każdy człowiek ma dostęp do bezpłatnej, powszechnej i skutecznej edukacji.

khan_szkola
Zobacz w Natuli.pl: Akademia Khana

Czy można żyć bez szkoły

17. I nigdy nie chodziłem do szkoły

Na koniec książka o charakterze wywrotowym. A może tak zupełnie bez szkoły? André Stern nie uczył się nigdy w żadnej placówce edukacyjnej. Napisał o tym książkę „I nigdy nie chodziłem do szkoły”, w której pokazuje, jak mimo braku systemowej edukacji osiągnął życiowy sukces i nauczył się ogromnej ilość interesujących go rzeczy. W innej swojej publikacji pod tytułem „Siewcy entuzjazmu. Manifest ekologii dzieciństwa” przekonuje, jak ważne są zaufanie i szacunek do dziecka. To połączenie własnych doświadczeń autora oraz wiedzy z zakresu współczesnej neurobiologii wskazujące, jak ważny w procesie edukacji jest entuzjazm – naturalny katalizator procesów poznawczych.

stern_szkola
Zobacz w Natuli.pl: I nigdy nie chodziłem do szkoły

Więcej dobrych artykułów? Kliknij lajk

Kinga Pukowska

Z wykształcenia specjalistka w zakresie żywienia człowieka, z zamiłowania doula i doradca chustowy, z powołania żona i mama trójki dzieci. Entuzjastka Rodzicielstwa Bliskości oraz Slow Parenting. Od lat wspiera młodych rodziców na początku ich nowej drogi. Autorka projektu jestemdoula.pl. Prezes Fundacji Polekont - Istota Przywiązania.
Odwiedź stronę autorki/autora: http://www.fundacjapolekont.pl/




Nauka jazdy na rowerze. Co warto o tym wiedzieć? Rozmowa z Wojciechem Kozłowskim

Stern na piątek, cz.1 – Czy brak szkoły – uczęszczania do placówki szkolnej – oznacza, że nie można zostać lekarzem?

Zupełnie inna nauka czytania

Przejdz do: