Jakie badania w ciąży należy wykonać na każdym jej etapie?

Badania w ciąży dzieli się zwykle na obowiązkowe – refundowane w ramach ubezpieczenia NFZ – oraz dodatkowe, które można wykonać, jeśli istnieją ku temu wskazania (kiedy, przykładowo, konieczna jest bardziej szczegółowa diagnostyka genetyczna). Co istotne, w każdym z trzech trymestrów ciąży, zestaw zalecanych badań wygląda nieco inaczej. Szczególnie ważne są pierwsze badania w ciąży, wykonywane w początkowych tygodniach – stanowią one bowiem punkt odniesienia dla dalszej diagnostyki.

Pierwsze badania w ciąży (1 trymestr)

Pierwsza wizyta ginekologiczna i związane z nią pomiary czy testy powinny odbyć się do 10. tygodnia ciąży. To wtedy lekarz zakłada kartę ciąży, przeprowadza szczegółowy wywiad i kieruje pacjentkę na niezbędne badania. Do najważniejszych procedur, jakie należy wykonać u ciężarnej do 10. tygodnia, zalicza się:

• pierwsze badania krwi w ciąży – obejmują morfologię krwi z rozmazem, oznaczenie grupy krwi wraz z czynnikiem Rh, oznaczenie przeciwciał odpornościowych, poziom glukozy na czczo, TSH, próby wątrobowe, badanie poziomu kreatyniny oraz badania w kierunku chorób zakaźnych (HIV, HBsAg, kiła, toksoplazmoza, różyczka). Ważnym badaniem rutynowo zalecanym przez lekarzy jest też ocena stężenia TSH – hormonu tyreotropowego. Wymienione badania pozwalają ocenić ogólny stan zdrowia matki i wykryć ewentualne czynniki ryzyka dla dziecka. W niektórych laboratoriach są dostępne specjalne pakiety badań dla kobiet w ciąży – taki jak ten znajdujący się w ofercie ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-kobiety-w-ciazy;
• badanie ogólne moczu – pozwala ocenić pracę nerek, wykryć ewentualne infekcje dróg moczowych i zaburzenia gospodarki węglowodanowej;
• ogólne badanie ginekologiczne i cytologia– stosowane w profilaktyce raka szyjki macicy;
• badania genetyczne w ciąży (11.–13. tydzień) – w tym okresie wykonuje się tak zwany test podwójny (pomiar białka PAPP-A i wolne β-hCG). Jest to badanie biochemiczne z krwi matki, które w połączeniu z USG genetycznym pozwala ocenić ryzyko wad chromosomowych (w tym zespołu Downa). Istnieją także dodatkowe testy nieinwazyjne (NIPT), które analizują DNA płodowe krążące we krwi matki;
• USG prenatalne (11.–13. tydzień) – to pierwsze USG, określane niekiedy potocznie mianem USG genetycznego. Ocenia się w nim między innymi przezierność karkową, budowę czaszki, kończyn, serca i innych narządó Badanie pozwala wcześnie wychwycić poważne wady rozwojowe.

Oprócz badań wymienionych powyżej, u ciężarnej wykonuje się także pomiar masy ciała, test obciążenia glukozą (jeśli pomiar glukozy na czczo okazał się nieprawidłowy), pomiar ciśnienia tętniczego krwi, a także ocenę ryzyka depresji.

Badania w ciąży – lista dla 2 trymestru

Drugi trymestr, obejmujący okres od 14. do 27. tygodnia ciąży, to czas, kiedy rozwój płodu staje się coraz bardziej dynamiczny. Większość kobiet, po wymagających pierwszych miesiącach ciąży, odczuwa poprawę ogólnego samopoczucia – nie powinno być to jednak powodem zaniechania badań, które w 2. trymestrze ciąży obejmują między innymi:

• kontrolne badania krwi i moczu – morfologia oraz ogólne badanie moczu powinny być powtarzane co kilka tygodni, aby monitorować stan zdrowia pacjentki i jak najszybciej wykryć ewentualne infekcje, niedokrwistość czy zaburzenia metaboliczne;
• test potrójny (15.–20. tydzień) – jest to badanie krwi matki, które oznacza poziom α-fetoproteiny (AFP), wolnego estriolu i β-hCG. Rozważa się je, gdy nie wykonano przesiewu I trymestru, wykorzystuje się je do oceny ryzyka wad cewy nerwowej oraz niektórych aberracji chromosomowych. Obecnie coraz częściej zastępowane jest przez dokładniejsze badania genetyczne w 1 trymestrze;
• USG połówkowe – jest to jedno z najważniejszych badań obrazowych w trakcie całej ciąży. Umożliwia bardzo szczegółową ocenę budowy narządów dziecka: serca, mózgu, nerek, kończyn, kręgosłupa i twarzy. Lekarz sprawdza także ilość płynu owodniowego oraz położenie łożyska;
• badanie w kierunku cukrzycy ciążowej (24.-26. tydzień lub wcześniej, jeśli są wskazania) – obejmuje test obciążenia glukozą (OGTT) z oznaczeniem poziomu glukozy na czczo oraz po 1 i 2 godzinach. Dzięki niemu można wcześnie wykryć zaburzenia gospodarki węglowodanowej, które stanowią zagrożenie zarówno dla matki, jak i dziecka;
• kontrolę ciśnienia i wagi – podczas każdej wizyty lekarz ocenia ciśnienie tętnicze oraz przyrost masy ciała, aby wykluczyć ryzyko stanu przedrzucawkowego i innych powikłań.

Dodatkowo w drugim trymestrze u kobiety ciężarnej oznacza się przeciwciała przeciwko toksoplazmozie, a także przeciwciała anty-D u pacjentek z grupą Rh- (Rh-ujemnych), w celu weryfikacji ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego.

Badania w 3 trymestrze ciąży

Ostatni trymestr ciąży, trwający od 28. tygodnia do porodu, to czas przygotowań do narodzin dziecka. W tym okresie badania koncentrują się na ocenie dobrostanu płodu i gotowości organizmu matki do porodu. Do najważniejszych badań zalecanych w 3 trymestrze należą:

• morfologia i ogólne badanie moczu – regularne monitorowanie parametrów krwi i moczu pozwala kontrolować ewentualną anemię, infekcje układu moczowego i inne zaburzenia;
• USG w 3 trymestrze (28.–32. tydzień) – badanie ocenia wzrastanie płodu, położenie dziecka, ilość płynu owodniowego, dojrzałość łożyska oraz przepływy w naczyniach krwionośnych. To kluczowe badanie przygotowujące do porodu;
• badanie w kierunku HBsAg i HIV – ponowne oznaczenie wirusów pozwala odpowiednio zaplanować opiekę nad noworodkiem i ewentualne szczepienia ochronne tuż po porodzie;
• badanie w kierunku paciorkowców grupy B (GBS) – polega na pobraniu wymazu z pochwy i odbytu. Nosicielstwo bakterii Streptococcus agalactiae może być groźne dla dziecka podczas porodu, dlatego w razie dodatniego wyniku podaje się antybiotyk profilaktyczny;
• kardiotokografia (KTG) (od 37. tygodnia) – badanie to robi się pod koniec ciąży. Pozwala ono ocenić czynność serca płodu i aktywność skurczową macicy. Standardowo wykonuje się je w terminie porodu oraz w przypadku niepokojących objawów;
• kontrole ciśnienia i masy ciała – szczególnie istotne w 3 trymestrze, ponieważ w tym okresie wzrasta ryzyko stanu przedrzucawkowego, zatrucia ciążowego czy nadciśnienia indukowanego ciążą.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że badania w ciąży to nie tylko formalność, ale przede wszystkim skuteczna profilaktyka zdrowotna. Dzięki nim można wcześnie wykryć choroby metaboliczne, infekcje czy wady rozwojowe płodu, a także zadbać o bezpieczeństwo przyszłej mamy. Poddawanie się w każdym z trzech trymestrów odpowiednim procedurom i testom, zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego, to najlepszy sposób na bezpieczne przejście przez ciążę i przygotowanie się na narodziny dziecka.

Źródła:

1. dr n. med. V. Skrzypulec-Plinta, Badania obowiązkowe i zalecane u kobiet w ciąży [w:] Medycyna Praktyczna, 30.11.2012
2. dr n. med. V. Skrzypulec-Plinta, Jakie badania u kobiet w ciąży? [w:] Medycyna Praktyczna, 20.03.2012
3. M. Biela, dr n. med. M. Szafarowska, Diagnostyka ciąży [w:] Ginekologia po Dyplomie 02/2017
4. Dębska, Badanie ultrasonograficzne w drugim trymestrze ciąży [w:] Ginekologia po Dyplomie 03/2010
5. Lipa, Badania laboratoryjne dla kobiet w ciąży – okiem ginekologa [w:] Centrum Wiedzy ALAB online, dostęp: 12.09.2025
6. Sieroszewski, O. Haus, M. Wielgoś, A. Latos-Bielańska, M. Borowiec, D. Borowski, W. Cnota, B. Czuba, M. Dubiel, L. Jakubowski, K. Janiak, P. Kaczmarek i inni, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka dotyczące badań przesiewowych oraz diagnostycznych badań genetycznych wykonywanych w okresie prenatalnym [w:] Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, tom 7, nr 1 (2022)
7. Kwiatkowski, A. Torbę, D. Borowski, G. Breborowicz, K. Czajkowski, H. Hura, A. Kajdy, J. Kalinka, K. Kosińska-Kaczyńska, B. Leszczyńska-Gorzelak i inni, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie diagnostyki i postępowania w ciążach powikłanych ograniczeniem wzrastania płodu [w:] Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020, tom 5, nr 3

Artykuł sponsorowany